Президент Мүрәжаты бизлерде жуўапкершиликти және де күшейттиреди

By | 20.04.2020

Бәршемизге мәлим, бүгинги күнде пүткил дүнья мәмлекетлери, пүткил адамзат сынаўлы күнлерди бастан кеширмекте. Халықаралық валюта фондының (ХВФ) мағлыўматларына муўапық бүгинги күнде дүнья экономикасы дерлик тоқтап қалмақта. Бүгинги жағдай 2008-2009-жыллардағы жер жүзлик финанслық-экономикалық кризиси дәўиринен де төмен екенлиги, сондай-ақ, коронавирус ақыбетлеринен көбирек раўажланып атырған мәмлекетлер жәбир көрип атырғанлығы көрсетиледи. ХВФның баслығы Кристалина Георгиеваның мәлим етиўинше, “ХФВ ның 75 жыллық  тарийхында еле бир мәрте де буншелли көп мәмлекетлер айрықша жағдайда финанслық жәрдемге мүтәж болмаған – бизге 85 мәмлекет мүрәжат етти, және бир ўақыттың өзинде”, деп көрсетеди.

Барлық талапларды қанаатландырыў ушын ХФВ өзиниң 1 трлн. долларлық пүткил резервинен пайдаланады ҳәм айрықша жағдайды финансластырыў ушын муғдары 50 млрд. доллардан 100 млрд. долларға шекем арттырады.

Әлбетте, бүгинги дүньяда жүз берип атырған бундай унамсыз жағдай Өзбекстанды да шетлеп өтип атырған жоқ. Бүгинги күнде елимизге сырттан кирип келген коронавирус кеселлигин жуқтырғанлар саны артып бармақта. Сонлықтан да,  Президентимиз бул вирустың тарқалыўының алдын алыў бойынша ҳүкиметимизге анық ўазыйпалар жүклемекте. Халқымызды бул апаттан асыраў ҳәм кеселликти емлеўге барлық күш ҳәм имканиятлар бағдарланбақта.

Коронавирус инфекциясының тарқалыўына қарсы гүресиў ҳәм глобал кризис дәўиринде макроэкономикалық турақлылықты, экономика тараўлары ҳәм салаларының үзликсиз ислеўин тәмийинлеў, сыртқы экономикалық хызметти хошаметлеў, халықты нәтийжели социаллық қоллап-қуўатлаў, мәмлекет халқының дәраматларының кескин пәсейип кетиўиниң алдын алыў ушын барлық илажлар көрилмекте.

Мине, усындай аўыр шараятта 2020-жыл 3-апрель күни  Президентимиз басшылығында коронавирус пандемиясы келтирип шығарып атырған кризиске қарсы гүресиў шараятында исбилерменликти қоллап-қуўатлаў мәселелери бойынша өткерилген видеоселектор мәжилисинде мәмлекетимиз басшысы халқымызға және бир мәрте мүрәжат етти. Президентимиз бул мүрәжатында мәмлекетимизде жүзеге келип атырған кризистиң экономикаға унамсыз  тәсириниң алдын алыў, халық дәраматларының кемейип кетпеўи, кәрханалардың турақлы ислеўи ушын мәмлекет барлық илажларды көрип атырғанлығын айрықша атап көрсетти.

Ҳақыйқатында да, бүгинги шараятта исбилерменлерди ҳәр тәреплеме қоллап-қуўатлаў, нәтийжели хызмет жүргизиў ушын барлық зәрүр шараятлар жаратып бериў ҳәр қашанғыдан да әҳмийетли. Мәжилисте мәмлекетимиз Президенти бул мәселеге айрықша тоқтап, ҳәр бир район ҳәм қала секторының басшыларына өз аймағындағы кәрханаларды аталыққа алып, олар менен турақлы түрде бирме-бир ислесиўи бойынша тапсырмалар берди. Район Экономикалық раўажланыў ҳәм кәмбағаллықты қысқартыў бөлиминде штаб шөлкемлестирилип, ҳәр бир исбилерменниң машқаласы шешилип барылыўы көрсетип өтилди.

Бул мүрәжаттың және бир әҳмийетли тәрепи, Президентимиз усы жылдың 3-апрель күни мине усындай қыйын жағдайда экономикамызды, исбилерменлерди белсене қоллап-қуўатлаў ушын мәмлекетимиздиң раўажланыўына тийисли болған және бир әҳмийетли ҳүжжетке қол қойды. Коронавирус пандемиясы дәўиринде халық, экономика тараўлары ҳәм исбилерменлик субъектлерин қоллап-қуўатлаўға тийисли қосымша илажлар ҳаққында”ғы Пәрман өз ўақтында қабыл етилген ҳүжжет болды.

Пәрманда әҳмийетли мәселелердиң шешими көрсетип өтилгени үлкен әмелий әҳмийетке ийе. Себеби бул ҳүжжетке муўапық:

Бириншиден, туристлик ҳәм мийманхана хызмети менен шуғылланыўшы исбилерменлер усы жылдың ақырына шекем жер ҳәм мүлк салығын төлеўден азат етиледи. Оларға социаллық салық ставкасы ҳәзирги 12 % тен 1 % ке түсириледи.

Екиншиден, карантин дәўирниде өз хызметин тоқтатыўға мәжбүр болған жеке тәртиптеги исбилерменлерге дәрамат салығы ҳәм социаллық салықты есаплаў тоқтатылады. Усы жеңиллик дерлик 150 мың жеке тәртиптеги исбилерменге үлкен жәрдем болады.

Үшиншиден, түсими өткен айдағыға салыстырғанда 50 % ке кемейген киши бизнес субъектлерине айланыстан (обороттан) алынатуғын салық, жер салығы, социаллық салық ҳәм суў салығын төлеў мүддети усы жылдың 1-октябрине шекем кешиктириледи.

Төртиншиден, усы жылдың 1-апрелинен баслап юридикалық шахслардың тәбийий газ ҳәм электр энергиясы ушын алдыннан төлеў миннети әмелдеги 100 % тен 30 % ке түсириледи

Бесиншиден, исбилерменликти қоллап-қуўатлаў фонды тәрепинен жәрдем бериў көлеми және де кеңейттирилмекте. Ҳәзирги күнде исбилермен алған кредит ставкасы 24 % ке шекем болғанда оның 8 % ин фонд қаплап берер еди. Енди кредит ставкасы 28 % ке шекем болғанда да оның 12 % тин мәмлекет қаплайды. Буның ушын исбилерменлердиң 3 триллион сумлық кредитлериниң пайызларын қаплаўға фондтан қосымша 400 миллиард сум бағдарланады. Тийкарғысы, енди фонд бир исбилерменниң тек бир жойбарына кепиллик бериўи бойынша шеклеўи де бийкар етиледи.

Алтыншыдан, ҳүжжетке муўапық қыйын жағдайдағы кәрханалар, жеке тәртиптеги исбилерменлер ҳәм халықтың 12 триллион сумлық кредит миннетиниң мүддети узайттырылмақта.

Жетиншиден, халықты әсиресе, оның социаллық жәрдемге мүтәж қатламын қоллап-қуўатлаў бойынша бир қатар илажлар белгиленбекте.

Атап айтқанда, усы жылдың ақырына шекем ун, өсимлик майы, гөш ҳәм сүт өнимлери, қант (қумшекер), гигиена қураллары сыяқлы тийкарғы тутыныў товарларын импорт етиўде бажы ҳәм акциз салығы өндирилмейди.

Карантин дәўириден жалғыз баслы кекселер ҳәм майыплығы болған шахсларға 18 түрдеги азық-аўқат өнимлери ҳәм гигиена товарлары бийпул жеткерип бериледи.

Сегизиншиден, карантин дәўиринде үй шараятында раўажландырыў мүмкин болған хызмет түрлери және де қоллап-қуўатланады.

Жуўмақлап айтқанда, Президент мүрәжаты ҳәм Пәрманда белгиленген ўазыпалардың орынланыўын тәмийинлеў тек мәмлекетлик шөлкемлерге емес, ал, ҳәр бир пуқараға үлкен жуўапкершилик жүклейди. Солай екен, ҳәр биримиз өз ўазыйпаларымызды толық сезинген ҳалда, және де бирлесип, олардың орынланыўын өз ўақтында тәмийинлеўде белсенди ҳәм басламашы болыўымыз керек.

Адилбай Даўлетмуратов,

ҚМУ “Экономикалық теория” кафедрасыныӊ доценти